بیماری مزمن انسدادی ریه به انسداد برگشت ناپذیر مجاری هوایی همراه با محدودیت پیشرونده جریان هوای ریوی گفته می شود و خود را با علائمی مانند سرفه، خلط و تنگی نفس نشان می دهد. سرفه معمولا اولین علامت بیماری بوده و در فصل سرد سال تشدید می شود.
تنگی نفس در ابتدا در فعالیت ایجاد می شود اما با پیشرفت بیماری در استراحت هم وجود دارد. در مراحل پیشرفته بیماری، نارسایی تنفسی و وابستگی به دستگاههای تهویه مکانیکی رخ می دهدمصرف سیگار علت 80 درصد موارد بیماری مزمن انسدادی ریه می باشد. سایر مواد دخانی مثل قلیان، سیگار برگ و پیپ، آلودگی هوا، قرار گرفتن در معرض دود سیگار دیگران و تماس های شغلی هم عامل مهمی در ایجاد این بیماری هستند.
تماس با عامل محرک باعث فعال شدن سلولهای التهابی و آزاد شدن آنزیم های مخرب از این سلول ها شده که باعث آسیب به سلول های پوششی آلوئول و برونشیول ها (مجاری ریز تنفسی) می شود. ترمیم غیرموثر این سلول ها منجر به هیپرتروفی (رشد بیش از حد) سلول ها و از بین رفتن مژکهای سلولهای پوششی شده و با ایجاد انسداد مجاری هوایی، محدودیت در عبور هوا ایجاد می شود و به علت نقص عملکرد سلولهای دفاعی، عفونتهای مکرر سیستم تنفسی رخ می دهد.هر بیمار بالای ۴۰ سال که سابقه تماس با عوامل خطر را دارد و با یکی از علائم بیماری مراجعه می کند باید از نظر این بیماری بررسی گردد.
برای تشخيص قطعی اسپیرومتری (نفس سنجی) درخواست می گردد که در آن نمای انسداد برگشت ناپذیر مجاری هوایی دیده می شود.برای درمان بیماری از داروهایی مانند گشادکننده های برونش استنشاقی، کورتون های استنشاقی و اکسیژن درمانی و حمایت تهویه ای بسته به مرحله بیماری توسط پزشک تجويز می گردد.
با توجه به انسداد برگشت ناپذیر مجاری هوایی، بهترین راه پیشگیری از بیماری است. عدم مصرف دخانیات، قرار نگرفتن در معرض دود دخانیات دیگران، اجتناب از تماس با مواد محرک شغلی با استفاده از وسایل محافظت فردی، عدم استفاده از سوختهای بیولوژیک مانند چوب جهت گرمایش و پخت در پیشگیری از این بیماری بسیار مؤثرند. متاسفانه مصرف دخانیات در نوجوانان رو به افزایش است و شروع زودتر دخانیات عواقب خطرناک تری خواهد داشت، لذا نوجوانان گرامی باید در مقابل تعارفات سیگار توسط دیگران، توانمندی و جرأت نه گفتن قاطع را داشته باشند. همچنين بدانند که استرس و مشکل همیشه در زندگی بوده و هست؛ پس با یادگیری مهارت حل مسئله، در استرس های زندگی به سراغ مصرف دخانیات نروند تا گرفتار آن نشوند.
دکتر زهرا دستجردی
مدیرگروه بیماریهای غیرواگیر معاونت بهداشت