بیماری کبد چرب غیرالکلی شایعترین بیماری مزمن کبدی است و از عوامل خطر آن می توان به کم تحرکی، اضافه وزن، چاقی، مقاومت به انسولین، دیابت تیپ دو، فشارخون بالا، چربی خون بالا و سندرم تخمدان پلی کیستیک اشاره کرد.
این بیماری اغلب بدون علامت است و در آزمایش خون یا سونوگرافی شکم به علل دیگر، تشخیص داده می شود. گاهی با درد قسمت بالا و راست شکم، بزرگی کبد یا علائم پیشرفته بیماری کبد خود را نشان می دهد.
متاسفانه شیوع این بیماری رو به افزايش بوده و حدود ۳۰٪ از بزرگسالان ایرانی، به آن مبتلا هستند. شیوع بیماری در کودکان نیز رو به افزایش است.
یکی از عوامل خطر این بیماری چاقی است که این بیماری با افزایش نیاز به جذب انرژی، منجر به افزایش نفوذپذیری روده و تجمع تری گلیسرید در کبد می شود. ذخیره چربی در افراد چاق، همچنین با ایجاد مقاومت به انسولین، افزایش قندخون و وادار کردن پانکراس به ساخت انسولین بیشتر، منجر به برداشت، ساخت و ذخیره بیشتر چربی در کبد می شود
این بیماری زمانی ایجاد می شود که در سلولهای کبدی، مکانیسم های ساخت تری گلیسرید بر دفع آن غلبه کند و طیف وسیعی از تجمع ساده تری گلیسیرید در سلولهای کبد تا سیروز و سرطان کبد را شامل می شود.
تجمع ساده تری گلسیرید در سلولهای کبدی (استئاتوز ساده کبدی) از نظر بالینی خوش خیم است؛ اما در صورت شروع روند التهابی و پیشرفت بیماری، منجر به تخریب و مرگ سلولها و افزايش آنزیمهای کبدی (استئاتوهپاتیت) خواهد شد. سلولهای کبدیِ در حال مرگ با آزاد کردن فاکتورهایی، سعی در تشدید پاسخ های ترمیمی خواهند داشت که گاهی به سمت ترمیم بیهوده، فیبروز و در نهایت سیروز کبدی پیش می رود. احتمال سرطان کبد در سیروز کبدی افزايش می يابد (سالانه ۲-۱ درصد)، اما گزارش سرطان کبد در بیماران با استئاتوز ساده کبدی نیز نشان می دهد که این وضعیت می تواند یک وضعیت پیش بدخیم باشد. همچنين عوارض این بیماری می تواند منجر به مرگ زودرس افراد گردد.
خوشبختانه پيشگيری از این بیماری با سبک زندگی صحیح (تحرک بدنی کافی و تغذیه سالم) امکان پذیر است. درمان اصلی بیماری نیز، تغییر در سبک زندگی است. تغییر سبک زندگی، می تواند آنزیمهای کبدی و استئاتوز کبدی را بهبود بخشد. کاهش ۵٪ از وزن بدن در درمان استئاتوز کبدی و ۱۰٪ وزن در درمان استئاتوهپاتیت مورد نیاز است. یکی از رژیمهای غذایی که در بهبود کبد چرب مؤثر است رژیم غذایی مدیترانه ای است. بیماران استئاتوهپاتیت و فیبروز کبدی کاندید درمان دارویی هستند. در مراحل نهایی بیماری و در صورت داشتن شرایط پزشکی، پیوند کبد می تواند انجام شود.
دکتر زهرا دستجردی
مدیرگروه پیشگیری و کنترل بیماریهای غیرواگیر معاونت بهداشت