امروزه صنایع دخانی از تصاویر، تعابیر و کلمات اغوا کننده همانند میوه و سبزیجات پر فایده، سیگارهای کم ضرر و یا بی ضرر و یا سیگار سبک و یا نیمه سبک (لایت، اولترا لایت) روی بسته بندی های محصولاتشان برای جذب بیشتر مشتری بهره میگیرند و یا از روش کاربرد اسانس و طعمهای متنوع در این محصولات، جذابیت مصرف را برای مصرف کنندگان به ویژه زنان بالا میبرند.
- در نظریه انحرافات (مرتون)، بین اهداف و راههای رسیدن به اهداف تفاوت قائل میشوند. به نظر میرسد بخشی از افرادی که به دخانیات گرایش پیدا میکنند، برای تفریح و یا تأمین لذت و کسب آرامش به راههای نامتعارف و کجروانه که همان استعمال دخانیات است، متوسل میشوند و میان این هدفها و وسایل رسیدن به آنها ارتباط به هنجار برقرار نمیکنند و برای رسیدن به اهدافشان، ابزار مواد دخانی را انتخاب میکنند و صنایع دخانی آگاهانه به دنبال ترویج این انحرافات هستند.
- یکی از ترفندها و راهکارهای صنایع دخانی در یک دهه گذشته برای ترویج مصرف قلیان، تولید تنباکوی معطر و معسل بوده که نقش کلیدی و موثری در ایجاد باور غلط در بین اقشار مختلف جامعه به ویژه خانواده ها، نوجوانان و جوانان، نسبت به بی خطر بودن این ماده سمی و افزایش گرایش به مصرف آنان داشته است. تنباکوهای معطر و معسل حاوی 70 تا 80 درصد مواد افزودنی و اسانس و ترکیبات شیمیایی می باشد که برای ایجاد جذابیت، تندی زدایی و نرم کردن دود حاصله برای ایجاد تصور غلط ذهنی نسبت به بی خطر بودن و حتی پرفایده بودن این محصولات با نام گذاری انواع طعم های میوه تولید می شود و به دلیل ایجاد بو و طعم انواع میوه ها و گیاهان پرفایده، بسیاری از جوانان و افراد را با ایجاد تصور ذهنی غلط نسبت به مفید بودن مصرف آن گمراه می کند.
- نتایج آزمایشات انجام شده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بر روی 77 نمونه تنباکوی معطر مورد استفاده در مراکز عرضه قلیان، حاکی از وجود مقادیر بسیار زیاد و قابل توجهی از مواد سرطان زای قطعی به ویژه ترکیبات بنزن، هیدروکربن های آروماتیک چند حلقوی (PAH)، آلدئیدهای فرار نظیر فرمالدئید، فلزات سنگین نظیر سرب و جیوه، سموم آلی، قارچ ها و باکتری های بیماری زا می باشد. بررسی های سیستماتیک از نتایج تحقیقات انجام شده، اشاره به ارتباط معناداری بین مصرف قلیان و سرطان های ریه، دهان، مری، معده و مثانه و بیماری های انسدادی مزمن ریوی، قلبی عروقی، سکته مغزی ، ناباروری مردان، دستگاه گوارش و اختلالات سلامت روان و وزن کم هنگام تولد دارد.
همچنین اجماع جهانی علیه صنعت دخانیات است که تا حدی برخاسته از ماهیت و رفتار خود شرکت های بزرگ دخانیات مانند فیلیپ موریس، بریتیش-امریکن تنباکو، امپریال تنباکو، ژاپن تنباکو اینترنشنال می باشد. در بسیاری از موارد، این شرکت ها اطلاعات نادرست را به صورت عمومی برای پنهان کردن مضرات ناشی از سیگار کشیدن و قرار گرفتن در معرض دود سیگار، منتشر می کنند. حتی پس از توافق جهانی در مورد کنترل دخانیات در سال 2004 از طریق کنوانسیون چارچوب سازمان جهانی بهداشت در امور کنترل دخانیات، این صنعت همچنان به تضعیف اثربخشی استراتژی های کنترل دخانیات ادامه داده است.
- کالاهای دخانی بطور خاص برای قاچاقچیان جذابیت زیادی دارد. به دلیـل این که مالیـات سهم عمده ای از قیمت را در بـر می گیرد، قاچاقچیان با منحرف کردن محموله های دخانی به سمت بازار غیر رسمی از طریق قاچاق، حاشیه سود بسیار بالایی را برای خود ایجاد می کنند. از سویی دیگر در دسترس بودن سیگار ارزان قیمت موجب افزایش مصرف و متعاقبا افزایش خطر وقوع بیشتر مرگ و میر ناشی از دخانیات در آینده خواهد شد. ریشه کنی یا کاهش قاچاق دخانیات موجب کاهش مصرف از طریق افزایش قیمت، کاهش مرگ و میر زود هنگام و افزایش درآمد دولت ها میشود. چنانچه تجارت غیر قانونی محصولات دخانی متوقف شود، دولت ها به طور سالیانه 3/31 میلیارد دلار افزایش درآمد داشته و تا سال 2030 از وقوع 164000مورد مرگ زود هنگام در سال جلوگیری خواهد شد که بیشترین سهم آن در کشورهای با درآمد پایین و متوسط خواهد بود.
- از سوی دیگر کالاهای دخانی جعلی و تقلبی، دارای جذابیت مضاعف برای قاچاقچیان است. تجارت غیرقانونی این کالاها بدون نظارتهای حداقلی، حاشیه سود مضاعفی را برای قاچاقچیان فراهم میکند و صدمات مضاعفی را به سلامت و بهداشت عمومی جامعه وارد میآورد و طبق تحقیقات علمی، نسبت مواد سمی موجود در دخانیات تقلبی قاچاق بیشتر است.
- در مجموع انواع روشهای بازاریابی، متنوعسازی محصولات، ترویج کالاهای تبلیغی دخانیات با هدف گذاری کودکان و نوجوانان (اسباببازی، لباس، کتاب و... با هدف تداعی مصرف دخانیات)، تبلیغ مصرف دخانیات توسط بازیگران، هنرمندان و چهرههای مطرح، معرفی دخانیات بهعنوان ژست روشنفکری یا مُد اجتماعی، معرفی موارد اعتیادآور و مضری مانند سیگار الکترونیک بهعنوان ابزار ترک سیگار، افزایش دسترسی عموم به دخانیات و عرضه دخانیات در فروشگاهها، گرهزدن بودجههای اساسی کشور به صنعت دخانیات (اعتیاد بودجه کشور به دخانیات)، قراردادن جامعه کارگری صنایع دخانی در مقابل دولتها، ارائه تصویر مثبت کاذب از صنایع دخانی و پیشخرید و ارائه مشوق کشت توتون به کشاورزان -که منجر به بر هم زدن امنیت غذایی میشود- از جمله ترفندهای صنایع دخانیات برای توسعه صنعت و افزایش مصرف دخانیات بوده و مواردی مانند تبلیغ کذب درباره مرغوبیت دخانیات فاقد تصاویر هشداردهنده، ایجاد فضای بههم ریخته در زنجیره تأمین و مقاومت در برابر شفافیت، سوء استفاده از ظرفیت مناطق آزاد و رویههای ترانزیت، مرزنشینی، کولهبری و ملوانی، ایجاد شبکههای سازمانیافته و پرداخت رشوه و تطمیع افراد اثرگذار و تصمیمساز از جمله ترفندهای سوداگران دخانیات برای افزایش قاچاق محصولات دخانی است که زیانهای اقتصادی و بهداشتی و زیستمحیطی متعددی را در پی دارد.