\کرونا ویروس اولین و آخرین بحران همه گیر در جهان نخواهد بود و رفتار مردم، دولتمردان و نیز متخصصان در حوزه های مختلف تعیین کننده روش حل مشکل و مدیریت بحران خواهد بود و یکی از مهمترین ابزارها برای اصلاح رفتار مردم جامعه متناسب با بحران، آموزش واطلاع رسانی علمی، صحیح و به موقع برای مردم جامعه جهت افزایش آگاهی و اصلاح رفتار آنان است .

مدل اعتقاد بهداشتی :

بر اساس مدل ها و تئوری های تغییر رفتار، یکی از بهترین مدل ها برای ایجاد تغییر رفتار در بیماری های واگیردار، مدل اعتقاد بهداشتی است. این مدل، تأکید دارد که رفتارهای پیشگیری کننده از بیماری، تحت تأثیر 6 متغیر خاص قرار دارند .

1- نخستین آنها "حساسیت درک شده" از بیماری است . حساسیت درک شده به معنای باور ذهنی فرد از امکان ابتلا به یک بیماری یا حالت های زیـانـبـاری اســت کـه در نتیجه یـک رفـتـار خــاص ایجاد می شود . اطلاع رسانی از طریق رسانه های جمعی و فضای مجازی و همچنین کلیپ هایی که از بیماران مبتلا منتشر میشود که نشان دهنده شیوع بـالا و شـدت بیماری است، منجر به افزایش حساسیت درک شـده مـردم خواهد شـد .

2-" شدت درک شده" یا همان اعتقاد به وسعت و شدت زیان حاصل از ابتلا به یک بیماری یا پیامدهای آسیب زای ناشی از یک رفتار خاص نیز دومین متغیر به شمار می رود. شدت درک شده از طریق انتشار آمار و اطلاعات روزانه ابتلا و مرگ و میر بیماری کووید19 در جامعه و تهیه گزارش از بیماران و فضای بیمارستان ها و مصاحبه با متخصصان در رابطه با شکل بروز بیماری و شدت سرایت آن و عواقب و عوارض بیماری می تواند افزایش یابد.

3- "منافع درک شده" به معنای اعتقاد به مزایای روش های پیشنهادی برای کاهش خطر یا شدت بیماری یا حالت زیانبار ناشی از رفتار خاص است . منافع درک شده حاصل از تغییر رفتار نیز عمل دقیقی است که می بایست نتایج مثبت حاصل از یک رفتار خاص را تبیین کند. از جمله آموزش شست وشوی دسـت هـا، فاصله گــذاری مناسب، استفاده از ماسک و.... .  این مسأله باعث ایجاد احساس کنترل بر سلامتی خود و مسؤولیت پذیری بیشتر در قبال سلامتی افراد و خانواده شان خواهد شد.

4- "موانع و هزینه های احتمالی درک شده" فراموش نکنیم که موانع و هزینه های احتمالی درک شده حاصل از انجام یک رفتار خاص بهداشتی در مقابل منافع تغییر رفتار باید برای مردم تبیین شود چون این اقدام باعث اطمینان بخشی به جامعه بـرای انجام بهتر رفتارهای بهداشتی خواهد شد . در واقـع باید بـرای مـردم روشن کنیم که رفتار انجام شده توسط آنها، هزینه کمی در مقابل هزینه های ناشی از ابتلا و درمان بیماری خواهد داشت .

5-"راهنماهایی برای عمل" که موجب می شود فرد سریعتر احساس کند که نیاز به انجام عمل یا نشان دادن واکنش داردکه نقش آن تأکید بر یک سیستم یادآوری کننده برای درگیر شدن فرد در رفتار مورد نظر است. در نظام مراقبت کووید19 این

سیستم یـادآوری کننده به شکل سه مرحله غربالگری تلفنی اتفاق افتاده است که در هر سه مرحله، رسانه ها با اطلاع رسانی و معرفی آن به مردم نقش مهمی در دستیابی به میزان بالای پوشش غربالگری ایفا کردند که منتج به تشخیص و درمان زود هنگام بیماری شده و کمک شایانی به قطع زنجیره انتقال بیماری در سطح کشور کرده است.

6- "خودکفایی یا خودکارآمدی" یـا همان اطمینان فــرد بـه تـوانـایـی خــود در انـجـام یک رفتاراست و آن رفتار را به مراحل کوچک و ساده تفکیک کرده و آموزش دهیم مانند بیان جزییات ومراحل شست وشوی صحیح دست همچنین داشتن الگو برای نمایش رفتار مثل زدن ماسک و رعایت فاصله گذاری در رفتار مسؤولان و استفاده از مکانیسم ترغیب و تقویت کلامی مثل گفتن مطالب امیدبخش به جامعه.  بنابراین خودکارآمدی مرحله نهایی است برای اینکه اعتماد به نفس افــراد را در انجام یک رفتار خاص افزایش دهیم .

بحران کرونا ویروس به خوبی اهمیت نقش افزایش سواد سلامت و سواد رسانه ای سلامت از طریق رسانه های معتبر و رسمی را خاطر نشان کرد . در ادامه چند سایت اطلاع رسانی علمی معتبر معرفی می گردد . امید است گامی باشد در ارتقای سواد سلامت جامعه

سایت آوای سلامت - دفتر آموزش و ارتقای سلامت وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی

 به آدرس https://iec.behdasht.gov.ir

سایت پایگاه خبری و اطلاع رسانی وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشکی

به آدرس https://behdasht.gov.ir